Иронијата е очигледна: жените отсекогаш готвеле. Ги чувале традициите, хранеле семејства, создавале нешто од ништо. Но професионалниот престиж — ѕвездите, рангирањата, титулите — историски, почесто им припаѓале на мажите.
Во 2026 година, глобалната ресторанска индустрија раскажува приказна полна со контрасти. Жените доминираат во домашната кујна. Тие сочинуваат околу половина од студентите на кулинарските академии. Отвораат ресторани во сè поголем број. А сепак, кога ќе зачекорите во најпрестижните професионални кујни во светот, дисбалансот е очигледен.
И покрај деценискиот напредок, жените остануваат малцинство таму каде што е најважно: на лидерските позиции, во високата гастрономија и на сцените каде што се доделуваат награди.
Престилката, изгледа, сè уште не му стои исто секому.
На глобално ниво, жените сочинуваат приближно 25% од сите професионални готвачи. Процентот варира по региони — околу 39% во САД и приближно 18,5% во Обединетото Кралство — но трендот е јасен: жените се присутни, но недоволно застапени.
Јазот драматично се продлабочува на врвот.
Само околу 20% од позициите шеф на кујна ширум светот ги држат жени. Во елитната висока гастрономија, бројките се уште пониски. Само 6,04% од рестораните со Мишелин ѕвезда се водени од жена во улогата на главен готвач — бројка што постепено се подобрува, но и понатаму останува впечатливо ниска.
Сепак, постои и пооптимистичен тренд. Во САД, речиси половина од сите ресторани се во сопственост или косопственост на жени. Сопствеништвото станува простор каде жените градат моќ под свои услови, дури и кога традиционалните хиерархии сè уште им одолеваат на промените.
Вратата до кујната е отворена. Вратата до лидерската позиција — нешто помалку.
За многу жени во угостителството, пречките не се суптилни — тие се системски.
Професионалните кујни со години се обликувани од страна на „мачо“ културата: агресивен менаџмент, строга хиерархија, издржливост како доказ за авторитет. Митот дека лидерството во кујна бара физичка сила и емоционална грубост сè уште опстојува. Жените често се сметаат за помалку способни да издржат 14-часовни смени под постојан притисок. Па така, доаѓа до нивно суптилно пренасочување.
Жените готвачи често се туркани кон „помеките“ позиции — слаткарство, салатерки, декорација — наместо кон скарата или готвењето со оган, кои традиционално го поплочуваат патот до позицијата извршен шеф. Овие поделби не се запишани во некакви правилници. Тие се вградени во традицијата.
А кога на тоа ќе се додадат исцрпувачките работни часови — ноќи, викенди, празници — равенката станува уште покомплексна. Балансот помеѓу работата и приватниот живот е редок луксуз во угостителството. Во многу општества, семејните обврски и понатаму непропорционално паѓаат врз жените. Резултатот? Изгубен талент — не поради недостаток на амбиција, туку поради нефлексибилни структури.
Дури и платата ја рефлектира нееднаквоста. Во последниве години, жените готвачи во САД заработуваат околу 91–93% од платата на мажите на слични позиции. Разликата можеби е помала од некои други индустрии, но и понатаму постои — а во сектор со тесни профитни маржи, секој процент значи многу.
Не сите земји ја раскажуваат истата приказна.
Во Европа, Шпанија (11%) и Италија (10%) водат според процентот на ресторани со Мишелин ѕвезда раководени од жени. Дел од овој напредок се поврзува со традицијата на отворање семејни ресторани, каде жените полесно преземаат претприемачки и лидерски улоги.
На други места, сликата е помрачна. Во Сингапур, Ирска и делови од нордискиот регион — како Шведска и Данска — застапеноста на жени на чело на Мишелин ресторани се движи меѓу 0% и 1%.
Оваа разлика покажува нешто суштинско: напредокот зависи и од културата на општеството. Таму каде што системите ја поддржуваат женската претприемачка и лидерска улога, застапеноста расте.
И покрај поразителните бројки, светската гастрономска сцена има свои силни женски гласови.
Ана Рош од Словенија продолжува да ја редефинира модерната европска кујна со својот личен, автентичен пристап.
Пија Леон во Перу изгради независен и препознатлив кулинарски идентитет.
Вики Лау во Хонг Конг раскажува гастрономска приказна со дизајнерска прецизност.
А во Обединетото Кралство, Адеџоке Бакаре ги менува перцепциите за африканската кујна во елитните гастрономски кругови.
Овие жени не се важни затоа што се исклучок — туку затоа што се визионерки. Но фактот што нивното присуство сè уште се нагласува како нешто „посебно“ доволно зборува за дисбалансот.
Иднината на професионалните кујни не е само прашање на рамноправност. Таа е прашање на развој.
Разновидното лидерство носи креативност, отпорност и иновација — квалитети без кои гастрономијата не може да опстане. Кога извонредноста ја дефинира тесен круг на луѓе, целата индустрија станува ограничена.
Иронијата е очигледна: жените отсекогаш готвеле. Ги чувале традициите, хранеле семејства, создавале нешто од ништо. Но професионалниот престиж — ѕвездите, рангирањата, титулите — историски, почесто им припаѓале на мажите.
Во 2026 година, индустријата стои на крстопат. Кулинарските училишта образуваат еднакво талентирани генерации. Жените отвораат ресторани како никогаш досега. Гостите се посвесни за еднаквоста.
Патеката постои. Прашањето е дали врвот ќе се прошири доволно брзо за да ја следи.
Бидејќи талентот никогаш не бил проблемот, туку системот.
ТЕКСТ: МАРИЈА ЛУКАРЕВСКА
Некои готвачи денес избираат пофлексибилен пат наместо класичен ресторан. Тие организираат поп-ап вечери, гостувања и приватни гастрономски настани низ различни градови.
Додека кај нас „шеф“ најчесто асоцира на лице што готви врвни јадења, во светската гастрономија тоа е симбол на креативност, занат и империја која опфаќа ресторани, телевизиски програми, книги и бизниси вредни милиони и милијарди долари.
Дознајте ги први сите новитети, ексклузивни понуди и настани!
